Postacie

Poznaj wybitne postacie, które miały nieoceniony wpływ na kształt i historię Parku Mużakowskiego. Odkryj ich pasje, wizje i wkład w to wyjątkowe dzieło krajobrazu, które przetrwało wieki.

Hermann von Pückler-Muskau
1785–1871
Niemiecki książę, podróżnik, pisarz i ogrodnik krajobrazowy. Twórca koncepcji Parku Mużakowskiego — największego XIX-wiecznego założenia ogrodowego w stylu angielskim w Europie Środkowej.
1 maja 1815 r. ogłosił mieszkańcom Muskau zamiar przekształcenia siedziby oraz jej otoczenia w rozległy park krajobrazowy. Nadzór nad pracami obejmował Jacob Heinrich Rehder, a Pückler osobiście kształtował kompozycję parku przez ponad dwie dekady — wytyczając Drogę Hermanna, Ścieżkę Słowików i inne osie kompozycyjne.
W 1834 r. wydawnictwo Hallbergera opublikowało jego dzieło „Andeutungen über Landschaftsgärtnerei” („Szkice o ogrodnictwie krajobrazowym”) — kanoniczny traktat europejskiej szkoły ogrodu krajobrazowego, ilustrowany 3 planami i 44 kolorowanymi litografiami.
Po sprzedaży majątku w 1845 r. kontynuował podróże po Anglii, Walii, Irlandii i Orient oraz prace nad innymi parkami. W 1901 r. w centralnym punkcie kompozycji parku wzniesiono ku jego czci pomnik — Kamień Pücklera.
Lucie von Hardenberg
1776–1854
Lucie Anna Wilhelmina von Hardenberg (1° von Pappenheim), córka pruskiego kanclerza Karla Augusta von Hardenberga. W 1817 r. została żoną Hermanna von Pückler-Muskau — mecenasem i współtwórczynią Ogrodu Zamkowego w Muskau.
Dla niej Pückler urządził w bezpośrednim sąsiedztwie Nowego Zamku Ogród Zamkowy ze słynnym kobiercem kwiatowym z literą „S” (od pieszczotliwego imienia „Schnucke”, którym ją nazywał) oraz tzw. Doliną Owcy.
Po formalnym rozwodzie w 1826 r. pozostała w bliskiej przyjaźni z Pücklerem aż do śmierci w 1854 r. — wspierała go finansowo w prowadzeniu prac przy parku i w podróżach naukowych.
Clementine von Callenberg
1770-1850
Córka hrabiego Hermanna von Callenberga, właściciela państwa stanowego Muskau, oraz francuskiej arystokratki Marie Henriette Olympe de la Tour du Pin urodziła się w ówczesnym głównym korpusie rezydencji, czyli w obecnym Nowym Zamku. Po przedwczesnej śmierci matki w 1771 roku pozostała jedynym dzieckiem hrabiego. Została tym samym sukcesorką linii rodowej i prawną spadkobierczynią ogromnego majątku Callenbergów.
Wychowanie i edukacja
Wychowywana przez ojca, który był pierwszym prezesem Górnołużyckiego Towarzystwa Naukowego, utalentowanym pianistą i kompozytorem, Clementine otrzymała wszechstronne wykształcenie. Muzyka stanowiła podstawowy filar jej edukacji, co zostało uwiecznione na obrazie „Familie Callenberg beim Musizieren” pędzla Georga Melchiora Krausa (w kolekcji Fürst-Pückler-Museum Park und Schloss Branitz). Na obrazie trzyletnia Clementine trzyma za rękę swojego dziadka, podczas gdy jej ojciec i ciotki gromadzą się wokół, porządkując nuty.
Małżeństwo i rodzina
Pomimo stabilnego dzieciństwa, na Clementine spoczywał obowiązek zabezpieczenia rodowej fortuny. W 1784 roku jej podupadający na zdrowiu ojciec zaaranżował małżeństwo czternastoletniej wówczas córki ze starszym o 16 lat hrabią Ludwikiem von Pücklerem. Ten chłodny układ zjednoczył włości Muskau oraz Branitz, stając się jednocześnie początkiem nieszczęśliwego związku. Clementine miała zaledwie piętnaście lat, gdy wydała na świat pierworodnego syna, Hermanna. Według biografów jej relacja z pierworodnym była skrajnie niestabilna – od uwielbienia po obojętność. Z tego związku narodziło się jeszcze pięcioro dzieci: cztery córki oraz syn (zmarły w wieku niemowlęcym). Małżeństwo Pücklerów zakończyło się rozwodem przed pełnoletnością potomstwa, które wychowywało się w dobrach rodowych oraz w szkołach z internatem.
Drugie małżeństwo i dalsze życie
Po sfinalizowaniu rozwodu Clementine opuściła posiadłość w Muskau i przeniosła się do Drezna, gdzie w 1799 roku poślubiła swojego kochanka, hrabiego Karla Friedricha Augusta von Seydewitza. Zamieszkali w pałacu Pülswerda i doczekali się wspólnego potomka, Curta Maximiliana von Seydewitza, który stał się wybitnym politykiem.
Clementine utrzymywała relację z wszystkimi dziećmi. Książę Pückler często ją odwiedzał. W latach 1841–1842 aktywnie uczestniczył w projektowaniu parku w jej nowej posiadłości. Wspólna praca nad tym projektem była dla matki i syna źródłem radości w ostatniej dekadzie jej życia.
Clementine została upamiętniona w parku dębem nazwanym jej imieniem.
Eduard Petzold
1815–1891
Pochodził z rodziny ewangelickiego duchownego, Carla Friedricha Petzolda. W 1826 roku przeniósł się z rodziną do Mużakowa (Bad Muskau), co zdeterminowało jego zawodową przyszłość. Po ukończeniu szkół (m.in. w Halle) rozpoczął w 1831 roku praktykę ogrodniczą w posiadłości księcia Pücklera-Muskau pod kierunkiem Jacoba Heinricha Rehdera.
Początki w Mużakowie
Trzyletni okres nauki u boku mistrzów ukształtował w nim specyficzne myślenie o parku – nie jako o odizolowanej od świata, dekoracyjnej enklawie, ale jako o monumentalnej, żywej kompozycji budowanej z widoków, sekwencji dróg, masywów drzew, łąk, wody, architektury i relacji z miastem. Po zdobyciu pierwszych samodzielnych doświadczeń w Turyngii, w 1844 roku objął stanowisko ogrodnika dworskiego w Ettersburgu i Weimarze. W tym okresie odbył liczne podróże studyjne po Europie, poznając m.in. krąg wybitnego pruskiego ogrodnika Petera Josepha Lennégo. W 1852 roku, po śmierci swojego mistrza J.H. Rehdera, powrócił do Muskau.
Dyrektor z własną wizją
Został inspektorem, a od 1872 roku dyrektorem parku, który po sprzedaży dóbr przez Pücklera należał do księcia Fryderyka Niderlandzkiego. Funkcję tę sprawował do 1881 roku, dbając o ciągłość kompozycji i rozwijając park o własne projekty. Chociaż jego styl wyrastał z tradycji pücklerowskiej i angielskiego parku krajobrazowego, miał własny charakter. Przykładał wielką wagę do dendrologii, doboru gatunków, kontrastu barw, kształtu koron i relacji między ciemnymi masywami drzew a otwartymi, jasnymi partiami trawników. Nie był romantycznym dekoratorem ruin i posągów, lecz projektantem krajobrazu jako żywej struktury.
Arboretum Muscaviense
Najważniejszym autorskim wkładem Petzolda w Bad Muskau było Arboretum Muscaviense, rozwijane od końca lat 50. XIX w. we współpracy z Georgiem Kirchnerem, które było jedną z najważniejszych i największych kolekcji roślin drzewiastych w ówczesnej Europie.W 1872 roku otrzymał tytuł Park- und Gartendirektor der Niederlande. W 1878 roku złożył rezygnację u księcia Fryderyka, zachowując jednak do 1881 roku zwierzchnie kierownictwo nad Parkiem Mużakowskim. Stworzył około 170 założeń ogrodowych w Europie Środkowej.
Dorobek naukowy
Pozostawił też po sobie liczne prace teoretyczne m.in. Beiträge zur Landschafts-Gärtnerei (1849), Zur Farbenlehre der Landschaft (1853), Der Park zu Muskau (1856), Die Landschafts-Gärtnerei (1862; wyd. 1888), Arboretum Muscaviense (1864, z Kirchnerem), studium o Pücklerze z 1874 r. oraz wspomnienia Erinnerungen aus meinem Leben (1890).
Traugott Heinrich von Arnim
1839–1919
Pruski hrabia, ostatni prywatny właściciel majątku Muskau — przejął go w 1883 r. po księciu Fryderyku Niderlandzkim. Inwestował w utrzymanie i rozwój parku, kontynuując dzieło Pücklera i Petzolda.
W 1888 r. ufundował budowę Mauzoleum rodu von Arnimów na centralnym wzgórzu parku, według projektu berlińskiego architekta Juliusa Carla Raschdorffa (1823–1914) — twórcy m.in. berlińskiej katedry. Mauzoleum stało się jedną z dominant kompozycyjnych parku.
Za jego czasów, w 1901 r., w centralnym punkcie kompozycji, przeznaczonym pierwotnie na Świątynię Wytrwałości, wzniesiono pomnik ku czci twórcy parku — Kamień Pücklera.
Jacob Heinrich Rehder
1790-1852
Urodził się w Eutin. Otrzymał formalne wykształcenie w szkole ogrodniczej w Ludwigslust. Z księciem Pücklerem poznał się w 1817 roku, gdy ten odwiedził Pförten (ob. Brody) – majątek należący do rodu von Brühl, gdzie wówczas pracował. Książę urzeczony umiejętnościami i talentem młodego ogrodnika podkupił good hrabiów i jeszcze w tym samym roku Rehder przeniósł się do Mużakowa. Objął stanowisko głównego ogrodnika, by z czasem awansować na inspektora parku.
Pobyt w Anglii
W 1826 roku towarzyszył księciu w podróży do Anglii, by razem studiować tamtejsze posiadłości wiejskie, parki i ogrody botaniczne. Analizowali efekty pracy Capability Browna w Blenheim, a zwłaszcza sposób, w jaki budował ogromne sztuczne jeziora. Rehder studiował brytyjską inżynierię szklarniową, uprawę gatunków egzotycznych i szkółki drzew. Wizyta w Regent's Park podsunęła duetowi pomysły na to, jak płynnie przejść z centrum miasta bezpośrednio na rozległe, naturalne łąki. Rehder szczegółowo badał brytyjskie techniki uprawy traw, by później stworzyć swoją mieszankę nasion odpowiadającą lokalnej glebie.
Realizacje w Muscau
Podczas gdy książę Pückler pozostał w Anglii, a później podróżował po Afryce Północnej, Rehder przejął codzienną kontrolę nad całą posiadłością współpracując ściśle z żoną księcia, Lucie. Codziennie kierował pracą ok. 200 pracowników, którzy przesuwali ziemię, kopali ogromne jeziora i tworzyli skomplikowaną sieć dróg wodnych (Nysa Hermana). Opanował skomplikowaną sztukę przesadzania dojrzałych drzew. Zaprojektował i nadzorował szkółkę, w której uprawiano lokalne i egzotyczne rośliny. Jednym z największych osiągnięć projektowych Rehdera była realizacja Parku Górskiego Począwszy od 1830 roku, perfekcyjnie wcielił w życie koncepcję Pücklera ścieżki panoramicznej wzdłuż zachodnich wzgórz. Optycznie zamknął całe miasto Bad Muskau w samym parku, sprawiając, że budynki miejskie wyglądały jak celowy, spójny element krajobrazu.
Mentor
Rehder był mentorem Eduarda Petzolda, który w 1831 roku rozpoczął u niego naukę, a później zastąpił go na stanowisku inspektora parku, ostatecznie projektując około 175 dużych parków w całej Europie. Rehder przekazał również swoją ogromną pasję do przyrody własnym dzieciom, dając początek niezwykłej, wielopokoleniowej dynastii światowej sławy projektantów krajobrazu i botaników.
Ogrodnika upamiętnia w parku most Rehdera, który rozpięty nad Nysą Hermana, zbudowaną w 1817 roku, by dostarczać wody do licznych stawów i jezior w parku.
Georg Alexander Heinrich Herrmann von Callenberg
1744 –1795
Był klasycznym przedstawicielem szlachty epoki oświecenia, łączącym obowiązki w administracji cywilnej z zamiłowaniem do sztuki i nauk humanistycznych. Pełnił funkcję tajnego radcy, zarządzał majątkiem Muskau i był wysoko ceniony w kręgach kulturalnych jako autor relacji z podróży, tłumacz oraz utalentowany muzyk i kompozytor.
Grand Tour
W młodości hrabia Callenberg kształcił się pod okiem prywatnych nauczycieli, a osiągnąwszy stosowny wiek, wyruszył w Grand Tour po Europie. Podróż trwała kilka lat i miała na celu dopełnienie jego wykształcenia w zakresie polityki, kultury i sztuki. Odwiedził wiele niemieckich krajów związkowych, zapoznając się z praktykami administracyjnymi i poszerzając swoje kontakty kulturalne. Pobyt we Francji wpłynął na jego upodobania artystyczne, tam też poznał swoją przyszłą żonę, Marie Henriette Olympe de la Tour du Pin. We Włoszech studiował sztukę klasyczną, historię i muzykę. Ostatnim przystankiem okazała się Szwajcaria, gdzie dowiedział się o śmierci ojca i był zmuszony wrócić do domu, przejmując rządy w Muskau.
Działalność społeczna
W zarządzaniu majątkiem hrabiemu niezmiennie przyświecały idee oświecenia. Jako pierwszy prezes prestiżowego Górnołużyckiego Towarzystwa Naukowego z pasją działał na rzecz edukacji – fundował podręczniki szkolne, a także wspierał finansowo lokalne placówki oświatowe oraz najuboższych mieszkańców. Znał lokalny dialekt, co pozwalało mu na bezpośredni kontakt z poddanymi.
Aktywnie promował dwujęzyczność, dbając o zachowanie kultury i tradycji górnołużyckiej. Sfinansował odbudowę Kościoła św. Andrzeja w Bad Muskau po wielkim pożarze miasta w 1766 roku, w którym odprawiano nabożeństwa w lokalnym dialekcie. Wbrew arystokratycznym zwyczajom zdecydował się na pochówek w tym kościele, obok swoich poddanych. Decyzja ta była bezpośrednim odzwierciedleniem jego bliskich więzi z lokalną społecznością.
Więź z wnukiem
Przez pierwszych 6 lat życia księcia Pücklera, hrabia Callenberg pełnił rolę jego głównego opiekuna i mentora. Zaszczepił w chłopcu głęboką wrażliwość na piękno natury oraz wspierał jego intelektualną niezależność i odwagę – przymioty, które uformowały jego artystyczną wizję i pozwoliły mu stworzyć monumentalne dzieło parkowe.
Bilillee (Ajiamé, Machbuba)
ok. 1825-1840
Bilillee, znana również jako Ajiamé lub Machbuba, pochodziła z ludu Oromo z terenów dzisiejszej Etiopii. W wieku 8 lub 11 lat została porwana wraz z siostrą przez handlarzy niewolników. Jej ojciec i bracia zginęli w walce, a los matki pozostaje nieznany.
Spotkanie z księciem
Po kilkumiesięcznej, wyczerpującej podróży do Chartumu, Bilillee została zakupiona przez księcia Hermana von Pückler-Muskau na targu niewolników w 1837 roku. Od tego momentu towarzyszyła mu w podróżach do Konstantynopola, Budapesztu, Wiednia, a następnie do Muskau. W listach do żony książę określał ją jako służącą, ciekawostkę i pamiątkę, ale zwracał się do niej czule jako „Machbuba”, czyli „Ukochana”. Ich relacja stała się przedmiotem plotek i sensacji, a w prasie Bilillee była przedstawiana jako „abisyńska księżniczka”. W Wiedniu Bilillee uczyła się języka włoskiego i podejmowała się różnych zajęć, pracowała jako kamerdynerka, tłumaczka oraz pośredniczka kulturowa. Opiekowała się księciem podczas jego choroby i prowadziła jego księgi finansowe.
Ostatnie chwile w Parku Mużakowskim
W 1840 roku Bilillee trafiła do Parku Mużakowskiego, już osłabiona chorobą. Mimo krótkiego pobytu, był to ważny okres w jej życiu. Nawiązała kontakt z innym niewolnikiem z ludu Oromo, Otshu Agą, którego nauczycielem był orientalista Karl Tutschek – pionier badań nad językiem i kulturą Oromo w Europie oraz autor pierwszego słownika tego języka. W ostatnich dniach swojego życia wyrecytowała mu pieśni Oromo, dzięki czemu zostały zapisane i przetrwały do naszych czasów.
Prawdziwe imię i pochówek
To właśnie temu badaczowi zawdzięczamy również zapisanie prawdopodobnego imienia dziewczyny (możliwe wersje: Birilele czy Bilele), wcześniej nazywana była Machbubą lub Aijimé, które to imiona zostały jej nadane już po wzięciu w niewolę. Zmarła najprawdopodobniej na gruźlicę, w czasie nieobecności księcia, który przebywał wówczas w Berlinie u żony. Bilillee została pochowana na cmentarzu w Bad Muskau, niedaleko Parku Mużakowskiego. Jej nagrobek ozdobiony jest pękniętym sercem, wężem oraz złotymi literami „Machbuba”. W 2017 roku dodano do niego krzyż koptyjski, ufundowany przez etiopskiego księcia Asfa-Wossen Asserate.
Ludwig Carl Hans Erdmann von Pückler-Muskau
1754 –1811
Urodził się w pałacu Branitz należącym do rodziny von Pückler od 1696 roku. Oprócz tytułu hrabiego posiadał również tytuł barona von Groditz. Zarządzał rodzinnym majątkiem i pełnił funkcję tajnego radcy saksońskiego.
Małżeństwo z rozsądku i awans społeczny
Choć Erdmann uchodził za zamożnego właściciela ziemskiego, jego bogactwo opierało się na aktywach o niskiej płynności, a bieżące dochody z ziemi sukcesywnie malały. Przełomem okazał się mariaż z Clementine von Callenberg. To strategiczne małżeństwo podniosło jego status społeczny i ekonomiczny, czyniąc go jednym z potężniejszych posiadaczy ziemskich w Europie Środkowej.
Zimny wychów
W przeciwieństwie do swojego ekstrawaganckiego i rozrzutnego syna, hrabia Erdmann był człowiekiem skrytym, mrukliwym i głęboko zamkniętym w sobie. Jego chorobliwa oszczędność nierzadko ocierała się o skąpstwo. Książę Hermann wspominał po latach, że ojciec pedantycznie kontrolował każdy grosz wydany na jego ubrania, książki, a nawet wyżywienie. Aby uniknąć kosztów związanych z zatrudnieniem domowych guwernerów, hrabia wysyłał syna do pensjonatów i instytucji edukacyjnych.
Inwestycje w Muskau
Niezależnie od trudnego charakteru, pragmatyzm i przedsiębiorczość Erdmanna okazały się kluczowe dla przetrwania rodowych włości. Hrabia zarządzał dobrami niczym nowoczesnym konglomeratem przemysłowym. Zamiast tradycyjnego rolnictwa, postawił na produkcję, optymalizację gospodarki leśnej oraz eksploatację surowców naturalnych. Z sukcesem uruchomił wysokowydajne tartaki, cegielnie oraz przedsiębiorstwa wydobywające torf, będący wówczas tanią alternatywą dla węgla. Największe zyski przyniosła mu jednak eksploatacja ałunu, na który panował ogromny popyt. Rozbudowując lokalne kopalnie, Erdmann odkrył podziemne źródła bogate w siarczan żelaza, czym położył fundamenty pod późniejszy rozwój Parku Zdrojowego w Muskau.
Czasy kryzysu
Mimo tytanicznej pracy i licznych inwestycji, hrabia popadł w potężne długi. Na drastyczne ograniczenie jego płynności finansowej wpłynęło kilka czynników: rozwód z Clementine i wynikający z intercyzy podział dochodów z majątku, konieczność spłaty roszczeń rodziny Callenbergów oraz kryzys geopolityczny początku XIX wieku. Kontrybucje wojenne, wysokie podatki i ogólny zastój gospodarczy epoki napoleońskiej zrujnowały finanse wielu wielkich dóbr ziemskich w Prusach i Saksonii – w tym Pücklerów.
Dziedzictwo długów
Po śmierci Erdmanna gigantyczne zobowiązania finansowe spadły na jego pierworodnego syna. Choć książę Pückler nigdy nie zdołał trwale spłacić długów ojca, okazał się mistrzem ryzykownych strategii finansowych, dzięki którym przez ponad trzy dekady skutecznie odsuwał od siebie widmo bankructwa.
Gottlob Leopold Immanuel Schefer
1784 – 1862
Schefer musiał odznaczać się inteligencją i dobrym charakterem, skoro będąc jedynie synem miejscowego lekarza wiejskiego, został przyjęty do elitarnej grupy zabawowej młodego księcia von Pücklera, której opiekunem był dziedzic, Hermann von Pückler-Muskau. Obaj chłopcy uczyli się razem pod okiem prywatnych nauczycieli w majątku Muskau i zbudowali przyjaźń oraz, jak się okazało, dożywotnie zaufanie, które pozwoliło Pücklerowi przekazać klucze do całego majątku Scheferowi podczas, gdy ten wyjechał, aby walczyć jako oficer w wojnach wyzwoleńczych przeciwko Napoleonowi.
Trudna szkoła zarządzania
Okres ten stał się dla Schefera trudną szkołą zarządzania, gdyż Muskau leżało w samym sercu ważnego wojskowego korytarza tranzytowego. Chronił majątek, miejscową ludność, zapasy żywności, zwierzęta, negocjował z przywódcami wojsk w sprawach kwaterunków. Za trud opiekowania się posiadłością w tak ciężkich czasach książę Pückler zrewanżował się przyjacielowi, finansując jego trzyletnią samotną podróż po Europie Południowej i Oriencie. Wyprawę tę poprzedził ich wspólny wyjazd do Anglii, którego celem były studia nad angielskimi ogrodami krajobrazowymi.
Studia w Anglii
Zwiedzali słynne posiadłości i ogrody: Windsor Great Park, Kew Gardens, Hampton Court Park, Pałac Blenheim i wiele innych. Zdobywali wiedzę, uczyli się technik ogrodniczych, zbierali pomysły, robili szkice i techniczne notatki, które posłużyły do późniejszego podręcznika projektowania, „Szkice o ogrodnictwie krajobrazowym”, który Schefer pomógł księciu zredagować.
Sukces Literacki
Po powrocie ze swoich wojaży Schefer osiadł na stałe w Muskau, założył rodzinę, wybudował dom i stał się cenionym pisarzem. Opublikował powieści, zbiory opowiadań i nowel oraz poezję inspirowaną Orientem. Bestsellerem okazał się „Das Laienbrevier” (Brewiarz świecki) – zbiór codziennych, filozoficznych wierszy, który ugruntował jego pozycję pisarza propagującego panteistyczną etykę.
W Muskau do końca
Wygodne życie Schefera gwałtownie się zmieniło po Wiośnie Ludów. Jego poglądy polityczne i filozoficzne spotkały się z ostrą krytyką władz pruskich, które mocno ograniczyły jego karierę, zmuszając do bardzo skromnego życia. Mimo że majątek przeszedł w ręce księcia Fryderyka Holenderskiego, Schefer mógł pozostać w Muskau, ponieważ książę Pückler nadal wypłacał mu dożywotnią emeryturę za dekady służby.
Zmarł w Muskau i został pochowany na Starym Cmentarzu przy kościele św. Jakuba, gdzie znajduje się również nagrobek Bilillee.
Karl Friedrich Schinkel
1781-1841
Architekt, urbanista, malarz, scenograf i urzędnik, ukształtował język architektury państwa pruskiego w epoce po wojnach napoleońskich. Od 1830 roku, jako Geheimer Oberbaudirektor i kierujący Oberbaudeputation, współdecydował o kształcie najważniejszych inwestycji, oceniając je nie tylko pod względem estetycznym, lecz także funkcjonalnym i ekonomicznym.
Dzieła i podróże
Kształcił się w kręgu Davida Gilly’ego i Friedricha Gilly’ego, a podróże do Włoch i Francji pogłębiły jego zainteresowanie antykiem, średniowieczem oraz związkiem budowli z krajobrazem. Do jego najważniejszych dzieł należą berlińskie realizacje: Neue Wache, Schauspielhaus, Altes Museum, Friedrichswerdersche Kirche oraz Bauakademie. Ta ostatnia, ceglana, surowa i zdyscyplinowana, zapowiadała już nowoczesne myślenie o konstrukcji i materiale.
Od Berlina po Śląsk
Z ziemiami dzisiejszej Polski łączą się ważne projekty i realizacje Schinkla, zwłaszcza na Śląsku i w Wielkopolsce. Do najważniejszych należą: zamek w Kórniku (przebudowany z użyciem jego projektów), pałac w Kamieńcu Ząbkowickim - bajkowa rezydencja Marianny Orańskiej, realizowana w znacznej mierze po śmierci architekta, pałac myśliwski w Antoninie - wyjątkowa, drewniana realizacja wzniesiona na planie krzyża greckiego dla księcia Antoniego Henryka Radziwiłła i nieistniejący gmach Starej Rejencji w Opolu. Schinkel nie był doktrynerem jednego stylu, potrafił posługiwać się klasycyzmem, neogotykiem i formami historycznymi, ale zawsze podporządkowywał je zasadzie ładu, funkcji i czytelnej kompozycji. Budowla miała być elementem większego porządku: ulicy, placu, ogrodu, widoku, osi kompozycyjnej.
Wizja w Dolinie Nysy
Szczególnie interesujący jest jego związek z Mużakowem, czyli dzisiejszym Bad Muskau i Parkiem Mużakowskim. W 1811 roku, razem z Clemensem Brentanem, odwiedził Hermanna von Pückler-Muskau. Około 1819 roku Pückler zwrócił się do Schinkla w sprawie planów architektonicznych przebudowy Nowego Zamku w Bad Muskau. Pückler rozumiał, że rezydencja nie może być przypadkowym budynkiem stojącym w zieleni. Miała stać się dominantą kompozycyjną, punktem odniesienia dla widoków i symbolicznym centrum całego założenia. Schinkel proponował rozwiązania utrzymane w duchu uporządkowanej, reprezentacyjnej architektury, jednak z powodu ograniczeń finansowych nie zostały one w pełni zrealizowane. Mużaków pokazuje Schinkla od strony mniej oczywistej niż berlińskie gmachy publiczne: jako architekta, który rozumiał, że rezydencja, park, droga dojazdowa, most, pawilon, taras i daleki widok powinny tworzyć jedną, czytelną kompozycję.
Wilhelm Friedrich Karl von Oranien-Nassau (Fryderyk Niderlandzki )
1797–1881
Syn króla Wilhelma I, wywodzący się z holenderskiej dynastii Orańskiej-Nassau, zapisał się na kartach historii jako wielki mecenas sztuki oraz wieloletni gospodarz majątku Bad Muskau. Zanim jednak w 1846 roku zakupił tę słynną posiadłość, wiódł intensywne życie żołnierza, polityka i filantropa.
Młodość i kariera
Młode lata spędził na pruskim dworze w Berlinie, gdzie wcześnie wkroczył na ścieżkę kariery wojskowej. Gdy jego ojciec zasiadł na holenderskim tronie, Fryderyk objął kluczowe stanowiska państwowe. Przez lata stał na czele Ministerstwa Wojny oraz dowodził marynarką jako admirał floty. Równolegle, mając zaledwie 19 lat, objął godność Wielkiego Mistrza holenderskiego wolnomularstwa. Przez kolejne dekady angażował się w pomoc społeczną. Zakładał szkoły, biblioteki i fundacje charytatywne wspierające ubogich, wdowy oraz sieroty.
Ogromny majątek pozwalał mu na zakup rozległych dóbr w Holandii i Niemczech oraz na modernizację rodowych rezydencji, z pałacem De Paauw w Wassenaar na czele. Kupno Bad Muskau otworzyło zupełnie nowy rozdział w jego biografii. Stało się upragnioną ucieczką od wielkiej polityki w świat sztuki, architektury i natury.
Przebudowy i zielone dziedzictwo w Muskau
Książę Fryderyk z oddaniem kontynuował dzieło Pücklera. Zadbał o dalszy rozkwit parku, powierzając to zadanie wybitnemu ogrodnikowi, Eduardowi Petzoldowi. Najważniejszym zielonym projektem Fryderyka stało się arboretum we wschodniej części ogrodu. Zgromadzono tam blisko 3000 gatunków drzew i krzewów, dzięki czemu kolekcja ta urosła do rangi jednego z najważniejszych zbiorów roślinnych w XIX-wiecznej Europie.
W latach 1862–1866 książę podjął się gruntownej przebudowy całego kompleksu architektonicznego. Do współpracy zaprosił cenionych berlińskich architektów: Hermanna Wentzela i Maximiliana Strassera. Zmiany objęły Nowy i Stary Zamek, Dom Kawalerów oraz pawilony uzdrowiskowe. Najbardziej imponującą metamorfozę przeszedł Nowy Zamek. Monotonną dotąd, barokową bryłę przyobleczono w neorenesansowy „kostium”. Prosta linia dachu ustąpiła miejsca malowniczym, schodkowym szczytom, ozdobnym oknom oraz smukłym iglicom. Elewacje ozdobiły liczne figury rycerzy, fryzy, balkony i płaskorzeźby. Ze skrzydeł pałacu wyprowadzono reprezentacyjne schody i tarasy. Od 1852 roku dawne drewniane mosty Pücklera zaczęto zastępować murowanymi konstrukcjami (Most Podwójny, Angielski oraz Książęcy). W 1857 roku przy rampie stanęły dwie figury lwów, nawiązujące do heraldyki rodu Oranien-Nassau.
Jako wrażliwy mecenas sztuki, książę sfinansował również stworzenie serii 74 akwarelowych pejzaży autorstwa Carla Graeba. Dzieła te do dziś dokumentują ówczesne, romantyczne piękno parku.
Emerytura i dalsze losy majątku
W 1868 roku, po rezygnacji z funkcji państwowych w Holandii, Fryderyk przeszedł na emeryturę. Ostatnie lata życia spędził w zaciszu swojej posiadłości, gdzie zmarł w 1881 roku. Po jego odejściu majątek odziedziczyła jego córka, księżniczka Maria Holenderska, która wkrótce podjęła decyzję o sprzedaży dóbr.