Co nieco o historii
Hermann von Pückler -Muskau, po odziedziczeniu posiadłości Muscau w 1811 roku i odbyciu podróży do Anglii, gdzie zachwycił się tamtejszymi ogrodami krajobrazowymi, postanawia przenieść te wzorce na swoje ziemie. Aby zrealizować wizję parku krajobrazowego 1 maja 1815 roku wystosowuje list otwarty do obywateli Muskau, w którym zwraca się o przekazanie lub odsprzedanie mu gruntów oraz o pomoc w realizacji jego wielkich planów.
Il. zbiory Stiftung Fürst-Pückler-Park Bad Muskau
Odbywa się ślub Hermanna von Pückler-Muskau z Lucie Anną Wilhelminą von Hardenberg 1° von Pappenheim. Gigantyczny majątek żony z miejsca ratuje budżet Pücklera i pozwala na kontynuowanie prac w parku, w zamian Lucie zyskuje ekscentrycznego, wizjonerskiego partnera życiowego, z którym do końca swoich dni realizuje wspólne pasje.
Wybitny ogrodnik Jacob Heinrich Rehder obejmuje funkcję inspektora ogrodowego i staje się najbliższym współpracownikiem Pücklera, nadzorującym techniczną stronę realizacji jego wizji. W tym czasie zakładają Ogród Zamkowy z geometrycznymi rabatami, a w nim misterny, wielobarwny dywan kwiatowy ułożony w kształt litery „S”. Jest to ukłon w stronę świeżo poślubionej żony, którą hrabia pieszczotliwie nazywa „Owieczką” (Schnucke).
Ukończenie prac nad Stawem Zamkowym (Jeziorem Lucy) i nad doprowadzeniem wody do głównego koryta Nysy Hermanna (Hermannsneiße). Cały proces trwał dwa lata i wymagał ogromnych nakładów pracy: zasypania i splantowania średniowiecznej fosy oraz wałów obronnych wokół zamku, wykopania ogromnej niecki pod Staw Zamkowy oraz budowy jazu spiętrzającego na Nysie Łużyckiej, który wymusza dopływ wody do nowego kanału. Zainstalowano podziemne przepusty oraz śluzy regulujące poziom wody, chroniące zamek przed podtopieniem w czasie podnoszenia się stanu rzeki.
Po stronie wschodniej powstaje angielskie cottage, nazywane „Anglią”, a później „Domem Angielskim”, który stanowi serce całego, tętniącego życiem kompleksu rekreacyjno-rozrywkowego. Znajdują się tu: dom karczmarza, kryta kręgielnia, strzelnica, pawilon taneczny i muzyczny. Miejsce otaczają lekkie, drewniane, ażurowe konstrukcje, a wejście prowadzi przez Bramę Kobleńską.
Il. zbiory Stiftung Fürst-Pückler-Park Bad Muskau
Pückler otrzymuje tytuł książęcy (Fürst) z rąk króla Prus Fryderyka Wilhelma III, stając się jednym z najważniejszych arystokratów w Prusach. Książe wykorzystuje swój nowy tytuł do zaciągania gigantycznych pożyczek u bankierów w Berlinie i Frankfurcie, zastawiając kolejne części swoich dóbr rodowych i w tym samym roku rusza z kolejnymi, najdroższymi inwestycjami w parku: budową Mostu Angielskiego, Mostu Podwójnego i zakupem maszyn do przesadzania drzew.
Rozpoczęcie działalności Uzdrowiska Hermanna (Hermannsbad). Podstawą przedsięwzięcia było odkrycie bijących źródeł żelazistych i bogate złoża borowiny. W luksusowym kompleksie znajduje się: Dom Łaziebny (Badhaus) z gabinetami do kąpieli leczniczych, Dom Zdrojowy (Kurhaus) - miejsce noclegowe i towarzyskie dla kuracjuszy, pijalnia wód mineralnych oraz kolumnada spacerowa.
Il. zbiory Stiftung Fürst-Pückler-Park Bad Muskau
Hermann von Pückler-Muskau i Lucie von Hardenberg biorą rozwód. Rozstanie ma charakter strategiczny – otwiera księciu drogę do nowego małżeństwa z bogatą kobietą, której majątek uratowałby go przed finansową katastrofą. Tuż przed oficjalnym orzeczeniem rozwodu, Lucie otrzymuje niezależność finansową oraz oficjalne pełnomocnictwo do zarządzania całą posiadłością na czas nieobecności Pücklera. Zabezpiecza to Muskau przed wierzycielami i umożliwia kontynuowanie prac w parku.
Blisko trzyletnia podróż księcia Hermanna do Anglii, Walii i Irlandii. Chociaż matrymonialne „polowanie na posag” zakończy się fiaskiem, książę przemierza Wyspy Brytyjskie, wysyłając do swojej eksżony setki pełnych dowcipu i ironii listów, opisujących pikantne szczegóły z angielskich salonów i obyczaje klas wyższych. Podgląda również nowatorskie techniki przesadzania dużych drzew, formowania sztucznych zbiorników wodnych oraz tworzenia osi widokowych. Notatki wysyła Lucie, która wdraża te pomysły w Muskau.
Za namową i przy redakcji Lucie, listy z podróży zostają wydane anonimowo pod tytułem „Listy zmarłego” (Briefe eines Verstorbenen) i z miejsca odnoszą gigantyczny sukces komercyjny. Honoraria zasilają budżet Pücklera i umożliwiają dalsze prace w parku.
Wydawnictwo Hallbergera publikuje dzieło Pücklera „Szkice o ogrodnictwie krajobrazowym” (Andeutungen über Landschaftsgärtnerei). Książka przedstawia nie tylko poglądy twórcy na temat angielskiego ogrodnictwa krajobrazowego, ale przede wszystkim zawiera opis koncepcji projektowej i szczegółowe wskazania do sposobu kształtowania poszczególnych elementów kompozycji. Wydanie uzupełnia atlas z ilustracjami – 44 malarskie widoki (kolorowe litografie) i 4 szczegółowe plany (Grundpläne).
Pückler rusza w trwającą niemal 6 lat podróż do Afryki Północnej i na Bliski Wschód. Zwiedza Algierię, Tunezję, Egipt, Grecję, Syrię, Liban, Izrael i Turcję. Pisze kolejne niezwykle poczytne książki, zyskuje miano podróżnika wszech czasów i wywołuje skandal obyczajowy, przywożąc ze sobą z Kairu niewolnicę, w której bez pamięci się zakochał.
Do zespołu ogrodników dołącza Eduard Petzold - początkowo jako czeladnik i uczeń Rehdera, szybko staje się kluczową postacią dla przetrwania kompozycji parku w kolejnych dziesięcioleciach.
Książe Pückler jest już nieuchronnie zmuszony do sprzedaży Muskau. Na ofertę odpowiada konsorcjum utworzone przez hrabiów Augusta von Nostitz, Edmunda von Hatzfeld-Weissweiler i Maximiliana von Hatzfeld. Dla hrabiów zakup całego państwa stanowego jest jedynie krótkoterminową inwestycję spekulacyjną, która w efekcie ratuje majątek przed parcelacją i licytacją komorniczą.
Państwo stanowe Muskau kupuje książę Fryderyk Niderlandzki, który dysponuje bajecznym majątkiem. Ta transakcja całkowicie zmienia status ekonomiczny parku, przekształcając go w stabilną, królewską rezydencję. Zakup dóbr w Muskau pozwala mu wycofać się z polityki i stworzyć własną oazę spokoju. Chce nie tylko uratować to wybitne założenie, ale też doprowadzić je do perfekcji zgodnie z wizjami Pücklera.
Eduard Petzold, zatrudniony przez Fryderyka Niderlandzkiego w 1852 roku na stanowisku inspektora parku i ogrodów w Muskau, a później dyrektora, zakłada we wschodniej części parku arboretum, w którym gromadzi blisko 3000 gatunków roślin drzewiastych i krzewiastych, co pod koniec XIX wieku czyni je jedną z najważniejszych i największych kolekcji botanicznych w Europie. Realizuje również pücklerowską ideę otoczenia i wtopienia Bad Muskau w parkową zieleń, tworząc m.in. miejskie promenady i ciągi spacerowe. Tworzy płynne połączenie Parku Górskiego z leżącym u podnóża wzgórz Parkiem Zdrojowym za pomocą malowniczych, wijących się serpentynami ścieżek.
Rozpoczęcie przebudowy Nowego Zamku, Starego Zamku i Domu Kawalerskiego według projektu Franza Strassera i Hermanna Wentzla. Głównym celem architektów było ujednolicenie stylistyczne trzech dotychczas niespójnych budynków rezydencji w jeden, harmonijny i elegancki kompleks pałacowy. Równolegle z przebudową pałacu w stylu modnego wówczas neorenesansu, prowadzone są prace regulujące cieki wodne oraz modernizacja kluczowych przepraw. Murowano-kamienną formę zyskują Most Angielski i Most Podwójny. Powstaje też Most Książęcy, Most Arkadowy i Wiadukt przy Górze Pana.
Państwo stanowe Muskau kupuje hrabia Traugott Heinrich von Arnim. W przeciwieństwie do poprzedniego właściciela nie posiada tak wielkiego majątku, ale jest przedsiębiorczy – zakłada nowoczesne huty szkła, fabryki tektury oraz zakłady ceramiczne, uruchamia kopalnie węgla brunatnego, gruntownie unowocześnia i reorganizuje lokalną gospodarkę leśną.
Ukończenie budowy neogotyckiego Mauzoleum według projektu berlińskiego architekta Juliusa Carla Raschdorffa, w którym pochowano tragicznie zmarłą pierwszą żonę hrabiego Traugotta, Laurę. W krypcie pod kaplicą spoczął sam hrabia (zmarły w 1919 roku), jego druga żona oraz kilku innych członków rodu von Armin.
Il. zbiory Stiftung Fürst-Pückler-Park Bad Muskau
W miejscu planowanej, a nie zrealizowanej przez księcia Pücklera Świątyni Wytrwałości, hrabia von Arnim stawia pomnik ku czci twórcy parku — Kamień Pücklera. Po II wojnie światowej granica polsko-niemiecka podzieliła Park Mużakowski wzdłuż Nysy Łużyckiej i pomnik znalazł się po polskiej stronie. Na przełomie lat 60. i 70. XX wieku władze PRL próbowały zatrzeć ślady obecności niemieckiej na tych terenach i głaz został przemieszczony ze wzgórza w głąb miasta. W latach 80. XX wieku usunięto z niego niemieckie inskrypcje i zaadaptowano go na pomnik upamiętniający poległych żołnierzy z 1945 roku.
Rodzina von Arnim ustanawia w centralnej części Parku Mużakowskiego rezerwat przyrody, chroniąc naturalny ekosystem doliny Nysy Łużyckiej przed wycinką i agresywną ekspansją pobliskich kopalń węgla brunatnego.Ta pionierska, całkowicie oddolna inicjatywa arystokratów wynikała z poczucia odpowiedzialności za historyczne dziedzictwo księcia Pücklera oraz chęci zapanowania nad masową turystyką uzdrowiskową. Dzięki nadaniu statusu rezerwatu, prywatny majątek zyskuje prestiżową ochronę prawną oraz profesjonalne wsparcie naukowe. W latach 1931–1938 opiekę merytoryczną i konserwatorską nad tym obszarem sprawuje wybitny pruski inspektor ogrodów, Georg Potente.
Ustanowienie powojennej granicy państwowej na Nysie Łużyckiej. Park traci spójną kompozycję. Rzeka, będąca dotąd centralną osią artystyczną projektu, staje się barierą nie do przebycia. Podział ma skrajnie odmienne konsekwencje dla obu części historycznego założenia. Po stronie niemieckiej (ok. 1/3 obszaru) znajdują się zamki i ogrody przyzamkowe. Władze NRD stosunkowo szybko obejmują ten teren ochroną zabytków i rozpoczynają jego systematyczną pielęgnację oraz powolną odbudowę. Po stronie polskiej (ok. 2/3 obszaru) znajduje się rozległa, licząca 522 hektary część parkowa. Rodzina von Arnim jest zmuszona do opuszczenia majątku. Teren przechodzi pod zarząd Lasów Państwowych i przez dekady traktowany jest jak zwykły las gospodarczy.
Początek reintegracji kompozycji parku — podpisanie pierwszej umowy o współpracy na rzecz rewaloryzacji parku pomiędzy Zarządem Ochrony i Konserwacji Zespołów Pałacowo-Ogrodowych a Instytutem Ochrony Zabytków w Berlinie w 1989 roku. Umowa aktualizowana jest w 1991/1992 roku, a w 1999 roku dochodzi do podpisania umowy między Ośrodkiem Ochrony Zabytkowego Krajobrazu a Fundacją „Fürst-Pückler-Park Bad Muskau” i Krajowym Urzędem Ochrony Zabytków Saksonii w Dreźnie.
Odsłonięto Kamień Pücklera — symboliczny początek prac rewaloryzacyjnych w polskiej części parku; odtworzenie pomnika i wstępna rewaloryzacja jego otoczenia.
Posadzono nowy dąb w miejscu spalonego, historycznego Dębu Hermanna we wschodniej części parku — początek kształtowania układu przestrzennego w tym rejonie.
Remont Oranżerii w zachodniej części parku.
Odtwarzanie wnętrz parkowych na tarasie zalewowym wschodniej części parku.
Remont zabudowań Folwarku Zamkowego w zachodniej części parku.
Remont Nowego Zamku.
Remont Mostu Królewskiego/Książęcego we wschodniej części parku.
Rozpoczęto porządkowanie terenu dawnej szkółki.
Rozpoczęto prace nad odtwarzaniem dróg parkowych, kontynuowane w latach następnych — m.in. Drogi Hermanna, Ścieżki Słowików, Ścieżki Sary i innych dróg w polskiej części parku.
Przeprowadzono meliorację łąk na tarasie nadzalewowym — odtworzono system kanałów odwadniających i największe wnętrze parkowe, obejmujące Łąkę Trzcin i Łąkę Źródeł.
Wykonano konserwatorską aranżację w miejscu zniszczonego Mauzoleum.
Odbudowano Most Podwójny na Nysie Łużyckiej.
Polska część parku uznana została przez Prezydenta RP za pomnik historii.
Park Mużakowski został wpisany na Listę światowego dziedzictwa UNESCO.
Odbudowano Most Angielski na Nysie Łużyckiej.
Przeprowadzono prace konserwatorskie na Tarasie Domu Angielskiego — odsłonięto relikty głównego budynku w zespole angielskiego cottage, odtworzono Pawilon Muzyczny i układ dróg.
Wykonano remont konserwatorski Mostu Arkadowego we wschodniej części parku.
Odtworzono ogrodzenie historycznej szkółki we wschodniej części parku.
Zapoczątkowano tworzenie regionalnej kolekcji starych odmian drzew owocowych na terenie szkółki.
Odtworzono Grób Nieznajomego we wschodniej części parku, symboliczny element programu parku.
